ظهیرالدوله

 همانگونه که در قبلا" گفتیم شمیران ییلاقی زیبا در شمال تهران بود و از آنجا که ظهیرالدوله (صفا علی) خود در جمال آباد شمبران بدنیا آمده بود و نیز به طبیعت دلبستگی فراوان داشت ومواقعی را برای قدم زدن و زیارت اهل قبور اختصاص داده بود.  وگاهی  به امامزاده قاسم و قبرستان آنجا میرفته و زیارتی میکرده است.

حاج غلامرضا

از مولوی وفا علی یکی از یاران نزدیک ایشان  چنین نقل است که : روزی که  آقا از زیارت امامزاده قاسم بر میگشت در کنار باغی پایش به سنگی خورده و به زمین میخورد بعد از این حادثه ایشان به مولوی وفا علی میگوید: مولوی مرگ من نزدیک شد و همین جا زیر این درخت باید مرا به خاک بسپاری

 این موضوع مشروحا" در مجله اطلاعات ماهانه سال هشتم شماره 88 چنین نوشته شده:

این گورستان با صفا که مدفن مرخوم صفاعلیشاه ظهیرالدوله است میان تجریش و امامزاده قاسم قرار دارد و سابقا" در اطراف این محل گورستان کهنه ای بوده و ظهیرالدوله مرحوم کمی پیش از مرگ باتفاق وفاعلیشاه مولوی هادی گیلانی روزی به عزم زیارت اهل قبور در این محل قدم میزده ناگهان در زیر درخت کهنسالی پایش به سنگ میخورد و فوری به وفاعلیشاه میگوید: عجل من نزدیک شده خواهش دارم پس از من تو متصدی کفن و دفن من باشی و مرا در همین محل و در زیر همین درخت کهنسال به خاک بسپاری.

پس از این واقعه وفاعلیشاه به گیلان میرود ولی مرحول ظهیرالدوله او را به تهران میطلبد. چندی از مراجعت وفاعلیشاه به تهران نمیگذرد که حال ظهیرالدوله برهم میخورد و وصیت سابق را درباره محل دفن تکرار میکند و مخصوصا" به او یادآور میشود که راضی نیستم مرا با برد یمانی دفن کنی چون با پول آن برد میتوان چهل درویش را پوشاند و سزاوار نیست که پیراهن چهل درویش را با خود به گور ببرم. وفاعلیشاه مرحول صفاعلیشاه را درهمان محل بخاک میسپارد و بعد از مدتی خود وفا هم خرقه تهی میکندو همانجا بخاک سپرده میشود

 واشعار زیر که در دیوان وفاعلیشاه ذکر شده شاهد این معنی است:

بدم چل سال همراز ظهیرالدوله در تهران               هزار و سیصد و چل بود و دو بگذشت از این دوران ( 1342 قمری)

زرشتم خواست. گفتا مولوی رفتم چو زین عالم        پس از تغسیل مدفونم نما در عرصه شمران

اگر این عرصه را قبر صفا خوانی روا باشد            که شد قبر وفا هم عرصه یاد وفاداران  

 به هر حال از آنجا که ظهیرالدوله مورد قبول اکثر طبقات اجتماعی نیز بود بسیاری از هنرمندان - سیاستمداران و دانشمتدان وصیت کردند که در همان جا کنار او دفن شوند. شاید مزار درویش خان و ایرج میرزا از اولینها بتوان نام برد اما بعدها کم کم از سالهای 1340 به بعد دفن اموات در این مجموعه ممنوع شد و دفن افرادی که بعدا" در سالهای 40 تا 50 صورت پذیرفت فقط با اجازه نامه خاص و آنهم بصورت محدود بود. حتی دفن فروغ فرخزاد نیز در آرامگاه ظهیرالدوله با مشکلاتی رو برو بود تا سر انجام به دستور آقای عبدالله انتظام ریاست انجمن اخوت خاکسپاری فروغ انجام میشود. و آخرین تدفین  درآرامگاه ظهیرالدوله  (به سال 1359)  انجام شده. به هر حال این آرامگاه به مساحت تقریبی 4300 مترمربع (در دو قسمت قدیم که همان آرامگاه ظهیرالدوله و اطراف باشد و یک قسمت جدید که بعدها به ان اضاف شد)  اکنون آرامگاه بزرگانی چون ملک الشعرای بهار - ایرج میرزا - رشید یاسمی - رهی معیری - دکتر محمد حسین لقمان ادهم - محمد مسعود - ابوالحسن صبا - روخ الله خالقی - فروغ قرخ زاد - قمرالملوک وزیری - استاد حسید تهرانی - برادران محجوبی - داریوش رفیعی - حبیب الله سماعی - حسن تقی زاده - درویش خان - صبحی مهتدی  وبسیاری هنرمندان و شاهزادگاه و دراویش وسیاستمداران قرن اخیر است .

ناگفته نماند که کارهای شستشو و کفن پیچ کردن اموات عموما" در امامزاده صالح - امامزاده قاسم و قیطریه بوده و در آرامگاه ظهیرالدوله تنها دفن و خاکسپاری انجام میشده است.

این آرامگاه تاریخی که آنرا شبیه به آرامگاه پرلاشز  فرانسه میدانند در سال   1378  توسط   سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان تهران با شماره 2001 در فهرست آثار ملى كشور به ثبت رسیده است .

پاينده باد ايــــــــــــــــــــــران

http://www.zahirdowleh.com

با سپاس فراوان از مسعود آجيليان

آرامگاه روانشاد فروغ فرخ زاد

آرامگاه روانشاد تاج السلطنه - دختر ناصرالدين شاه قاجار

آرامگاه صفا عليشاه ظهيرالدوله

آرامگاه روانشاد ايرج ميرزا

آرامگاه روانشادان رهي معيري و روح الله خالقي

آرامگاه روانشادان حضرت وفاعليشاه و حضرت صفاعليشاه

آرامگاه روانشاد ملک الشعرا

آرامگاه روانشادان بانو قمرالملوک وزيري و فروغ فرخزاد

1  -  2  -  3  -  4  - 5 -  6  -

kourosh20032002@yahoo.com